Print

The Early and Late Effects of Calcium Dobesilate on Leg Wound Complications
After Saphenous Vein Harvesting for Coronary Revascularization

Kalsiyum Dobesilat?n Koroner Revask?larizasyon i?in Safenektomi Uygulanan Hastalarda
Yara ?yile?mesine Erken ve Ge? D?nem Etkileri

Sevin? Bayer Erdo?an1, Murat Sarg?n2, M?ge Ta?demir2, ?mm?han Nehir Tando?an2,
?ebnem Albeyo?lu2, Serap Aykut Aka2


1 Bitlis Devlet Hastanesi, Kalp ve Damar Cerrahisi Klini?i, Bitlis, T?rkiye

1 Department of Cardiovascular Surgery, Bitlis State Hospital, Bitlis, Turkey

2 Dr. Siyami Ersek G???s ve Kalp Damar Cerrahisi E?itim ve Ara?t?rma Hastanesi,

Kalp ve Damar Cerrahisi Klini?i, ?stanbul, T?rkiye

2 Department of Cardiovascular Surgery, Dr. Siyami Ersek Thoracic and Cardiovascular Surgery Training and

Research Hospital, Istanbul, Turkey

ABSTRACT

Introduction: The aim of this study was to determine effects of prophylactic use of calcium dobesilate on complications of saphenectomy after saphenous vein harvest for coronary artery bypass graft.

Materials and Methods: A total of consequtive 209 patients who underwent elective coronary artery bypass grafting were divided into two groups. Group 1 included 98 patients who received calcium dobesilate 2 x 500 mg for three months. Group 2 had 111 patients who did not recieve calcium dobesilate. Leg wound complications were analyzed in the postoperative first week, first and third month.

Results: The difference of diameter in the first and third month, the incidence of sellulitis in the first week and first month, and superficial wound infections in the first week were significantly lower in the group of patients treated with calcium dobesilate.

Conclusion: Our study showed that use of calcium dobesilate 2 x 500 mg during three months can decrease complications of saphenectomy after saphenous vein harvest in coronary artery bypass graft.

Key Words: Calcium dobesilate; complications; saphenous vein; coronary arter bypass.

Received: 13.08.2012 Accepted: 24.08.2012

?ZET

Giri?: Bu ?al??man?n amac? profilaktik olarak kullan?lan kalsiyum dobesilat?n koroner baypas grefti olarak safen ven kullan?m? sonras? safenektomi komplikasyonlar?n? azaltmada etkili olup olmad???n? g?stermektir.

Gere? ve Y?ntem: Klini?imizde akut koroner baypas grefti operasyonu yap?lm?? ard???k toplam 209 elektif koroner baypas olan hasta prospektif olarak taranarak iki gruba ayr?ld?. Birinci grup, operasyonu ger?ekle?tiren ekipler taraf?ndan rutin uygulama ile ?? ay boyunca 2 x 500 mg/g?n kalsiyum dobesilat verilen 98 hastadan, ikinci grupta ise herhangi bir ?ekilde operasyon sonras? kalsiyum dobesilat verilmeyen 111 hastadan olu?tu. Bacakta geli?en d?rt potansiyel komplikasyon analiz edilerek birinci hafta, birinci ay ve ???nc? ay sonu?lar? kar??la?t?r?ld?.

Bulgular: Bu ?al??mada, koroner baypas ameliyat? i?in safenektomi yap?lan hastalar?m?zda kalsiyum dobesilat kullan?m?n?n; birinci haftada y?zeyel ve debridman gerektiren yara yeri infeksiyonlar?nda, ilk hafta ve birinci ayda sel?lit geli?imini ?nlemede, birinci ay ve ???nc? ayda ?demi azaltmada etkili oldu?u g?r?lm??t?r.

Sonu?: Koroner baypas operasyonu i?in greft olarak safen ven kullan?lan hastalarda safenektomi komplikasyonlar? azalmak i?in ?? ay s?reyle kalsiyum dobesilat 2 x 500 mg/g?n dozunda kullan?m? ?nerilir.

Anahtar Kelimeler: Kalsiyum dobesilat, safenektomi komplikasyonlar?, koroner baypas grefti.

Geli? Tarihi: 13.08.2012 Kabul Tarihi: 24.08.2012

G?R??

Koroner baypas ameliyatlar?nda temel olarak arteriyel ve safen ven greftler (SVG) kullan?lmaktad?r. Koroner baypas ameliyatlar? sonras?nda ?zellikle safen ven greft insizyon yerinde y?zeyel ve derin yara yeri infeksiyonu g?r?lme s?kl??? %1 ile %24 aras?nda de?i?mektedir(1,2,3). Bu oran baz? serilerde %43.8'e kadar ??kmaktad?r(4). Safenektomi komplikasyonlar? en s?k kar??m?za dermatit, sel?lit, n?ropati, kronik iyile?meyen yara, lenfosel tablolar?yla ??kmakta ve nadir olarak cerrahi giri?ime ihtiya? duyulmaktad?r. Hatta baz? serilerde debridman veya ekstremitenin farkl? seviyelerden amputasyonu bildirilmi?tir(5). Kardiyopulmoner baypas (KPB) e?li?inde yap?lan kalp operasyonlar? s?ras?nda bir?ok fakt?r ile sistemik inflamatuvar s?re? aktivasyonu neticesinde, v?cutta yayg?n olarak multiorgan fonksiyon bozukluklar? olu?abilir. Bu durum postoperatif komplikasyonlara sebep olabilir. Bu inflamatuvar s?re? aktivasyonunda bir?ok fakt?r etkilidir; cerrahi travma, endotoksemi ve iskemi-reperf?zyon bunlar?n ba?l?calar?d?r. Koroner baypas sonras? safen ??kar?lan bacakta olu?an komplikasyonlar?n nedeni safen venin ??kar?lmas?na ba?l? geli?en ven?z d?n???n azalmas? ve a??k kalp cerrahisi s?ras?nda geli?en sistemik inflamatuvar s?recin aktivasyonu sonucu vazoaktif madelerin kapiller permeabiliteyi art?rarak ?demi art?rmas?d?r(6).

?Bununla birlikte ??kar?lm?? safen ven nedeniyle bacakta operasyon sonras? erken d?nemde ven?z hipertansiyon geli?imi g?r?lebilir. Bu nedenler operasyon sonras?, safen ven ??kar?lan ekstremitede kronik ven?z yetmezlik benzeri ?dem gibi bulgular?na yol a?abilir.

?Kalsiyum dobesilat, kapiller damarlar ?zerine selektif etki g?stererek kapiller damarlar?n direncini art?r?r, hiperpermeabilitesini azalt?r. Vazoaktif maddelerin (histamin, serotonin, bradikinin, hiyal?ronidaz ve prostaglandinler) etkisini inhibe eder ve bazal membran?n bozulmu? kollajen biyosentezini d?zeltir. Kapiller damarlara bu etkileri sonucu ?e?itli nedenlerle olu?an kapiller alan harabiyetini ?nler. Lenfatik sisteme etki ederek lenf ak?m?n? art?r?r. Lenfagog etkisi sonucu ?demi azalt?r.

?Bu ?al??mada bir filebotrofik ajan olan kalsiyum dobesilat kullan?m?n?n koroner baypas s?ras?nda safen ven ??kar?lan alt ekstremitede olu?an sel?lit, ?dem, yara yeri infeksiyonu, lenfosel vb. komplikasyonlar? ?nlemedeki etkisi ara?t?r?lm??t?r.

GERE? ve Y?NTEM

Klini?imizde Nisan 2010-Ocak 2011 tarihleri aras?nda koroner baypas cerrahisi yap?lan ve safen ven ??kar?lan ve ekipleri taraf?ndan uygulanan rutin tedavilerini alan ard???k 209 hastalar?n rutin toplanan verileri ?al??ma amac?yla prospektif olarak kaydedildi.

Hastalar postoperatif d?nemde kalsiyum dobesilat kullan?mlar?na g?re iki gruba ayr?ld?. Hastalar?n postoperatif birinci g?n?, postoperatif birinci hafta, postoperatif birinci ay ve postoperatif ???nc? aylarda safen ven ??kar?lan alt ekstremiteleri safen ven komplikasyonlar? a??s?ndan de?erlendirildi. Hastalara preoperatif ven?z yetmezlik a??s?ndan fizik muayene d???nda herhangi bir doppler USG tetkiki yap?lmad?. Kronik ven?z yetmezli?i klinik bulgusu olan hastalar ?al??maya dahil edilmedi. Hastalar iki gruba ayr?ld?. Grup 1'de 98 hastaya koroner baypas sonras? hafif bas?n?l? diz?st? varis ?orab? kullan?m?na ek olarak postoperatif birinci g?n?nde ba?lanarak ?? ay boyunca kalsiyum dobesilat 500 mg 2 x 1/g?n, operasyonu ger?ekle?tiren ekip taraf?ndan verildi. Grup 2'de 111 hastaya postoperatif herhangi bir filebotrofik ajan kullan?lmam?? yaln?z diz ?st? antitrombotik profilaksi varis ?orab? kullan?ld?.

Hastalar?n preoperatif demografik verileri; ya?, cinsiyet, diabetes mellitus, hipertansiyon, obezite [beden kitle indeksi (BK?) ≥ 30], sigara kullan?m?, renal disfonksiyon, periferik arter hastal??? a??s?ndan de?erlendirilerek not edildi. Postoperatif d?nemde safen ven ??kar?lan alt ekstremitede ?ap ?l??m?, yara yeri infeksiyonu, sel?lit ve ?dem geli?imi takipleri yap?larak birinci g?n, birinci hafta, birinci ay ve ???nc? ay verileri kaydedildi.

BULGULAR

?al??maya al?nan her iki grup aras?nda demografik veriler a??s?ndan istatistiksel olarak anlaml? fark saptanmad? (Tablo 1).


Tablo 1

Her iki hasta grubunun postoperatif birinci g?n?nde safenektomi yap?lan alt ekstremite ?ap? ?l??ld?. ?l??m tuberisitas tibian?n 10 cm alt?ndan yap?larak standardize edildi. Grup 1'deki kalsiyum dobesilat kullan?lan hastalarda her iki alt ekstremite aras?nda ?ap fark? 2.9 ? 0.5 cm; kalsiyum dobesilat kullan?lmayan (grup 2) hastalardaki alt ekstremiteler aras?ndaki ?ap fark? 2.7 ? 0.5 cm olarak saptand?. Her iki grup aras?nda postoperatif birinci g?nde istatistiksel olarak anlaml? fark saptanmad?. Postoperatif birinci hafta kontrol?nde her iki alt ekstremite ?ap farklar? tekrar ?l??ld?. Grup 1'de 1.8 ? 0.5 cm, grup 2'de 2.2 ? 0.4 cm olarak kay?t edildi. Her iki grup aras?nda birinci hafta alt ekstremite ?ap farklar? da istatistiksel olarak anlaml? bulunmad?.

Postoperatif birinci ay alt ekstremite ?ap farklar? tekrar de?erlendirildi. Grup 1'de 0.6 ? 0.3 cm; grup 2'de 1.7 ? 0.4 cm olarak ?l??ld?. Her iki grup aras?ndaki birinci ay alt ekstremite ?ap fark? ?l??mleri istatistiksel olarak anlaml? saptand? (p< 0.001). Postoperatif ???nc? ay alt ekstremite ?ap farklar? tekrar de?erlendirildi. Grup 1'de 0.4 ? 0.2 cm; grup 2'de 1.2 ? 0.4 cm olarak ?l??ld?. Her iki grup aras?ndaki ???nc? ay alt ekstremite ?ap fark? ?l??mleri aras?ndaki fark istatistiksel olarak anlaml? saptand? (p< 0.001) (Tablo 2).


Tablo 2

Hastalar?n postoperatif safenektomi komplikasyonlar? sel?lit, y?zeyel yara yeri infeksiyonu, debridman gerektiren yara yeri infeksiyonu ve lenfosel a??s?ndan de?erlendirildi. Komplikasyonlar ilk yedi g?n, birinci ay ve ???nc? ay olmak ?zere periyodik kontrole al?nd?.

Grup 1'de postoperatif birinci haftada 4 (%4.08) hastada sel?lit saptand?. Grup 2'de postoperatif birinci haftada 11 (%9.9) hastada sel?lit saptand?. Bir ay kontrol?nde grup 1'de 2 (%2.04) hastada, grup 2'de ise 9 (%8.1) hastada sel?lit saptand?. Kalsiyum dobesilat kullan?lan grupta postoperatif birinci hafta ve birinci ay sonu?lar? istatistiksel olarak anlaml? saptand? (p< 0.001). ???nc? ay kontrol?nde her iki grup hastada da sel?lit bulgular?na rastlanmad? (Tablo 3).


Tablo 3

Hastalar y?zeyel yara yeri infeksiyonu a??s?ndan de?erlendirildi. Grup 1'de postoperatif ilk haftada 3 (%3.06) hastada, grup 2' de 10 (%9) hastada y?zeyel yara yeri infeksiyonu saptanm??t?r (p< 0.001). Postoperatif birinci ayda grup 1'de 2 (%2.04) hasta, grup 2'de 7 (%6.3) hastada y?zeyel yara yeri infeksiyonu saptand?. Birinci ay sonu?lar? aras?nda istatistiksel olarak anlaml? fark saptanmad?. Postoperatif ???nc? ayda grup 1 hastada y?zeyel doku infeksiyonu saptanmazken, grup 2'de 1 (%0.9) hastada y?zeyel doku infeksiyonu saptand?. ?statistiksel olarak ???nc? ay sonu?lar? anlaml? fark g?stermedi (Tablo 4).


Tablo 4

Hastalar debridman gerektiren yara yeri infeksiyonu a??s?ndan de?erlendirildi. Grup 1'de postoperatif ilk bir haftada 1 (%1.02) hastada, grup 2' de 3 (%2.7) hastada debridman gerektiren yara yeri infeksiyonu saptand?. Postoperatif ilk haftada debridman gerektiren yara yeri infeksiyonu istatistiksel olarak anlaml? de?ildi. Postoperatif birinci ayda grup 1'de debridman gerektiren yara yeri infeksiyonu saptanmad?; grup 2'de 1 (%0.9) hastada debridman gerektiren yara yeri infeksiyonu saptand?. ?statistiksel olarak anlaml? de?ildi. Postoperatif ???nc? ayda kontrol?nde her iki grup hastalarda debridman gerektiren yara yeri infeksiyonu bulgular? saptanmad?.

?statistiksel Analiz

?statistiksel analiz, SPSS 11.5.0 (Statistical Package for the Social Sciences SPSS Inc 2002, Chicago, IL) ve MedCalc 8.1.0.0 (MedCalc Statistical Software for Biomedical Research, 2005 Frank Schoonjans, Mariakerke, Bel?ika) istatistik programlar? kullan?larak yap?ld?. Veriler ortalama ? standart sapma olarak verildi. 0.05'in alt?ndaki p de?eri istatistiksel olarak anlaml? kabul edildi. D?nemler aras? kar??la?t?rmalar?n yap?labilmesi i?in tekrarlayan ?l??mlerde ANNOVA testi kullan?ld?.

TARTI?MA

Koroner baypas cerrahisi sonras? safenektomi insizyon hatt?nda komplikasyon geli?me insidans? %1 ile %44 aras?nda de?i?mektedir. DeLaria ve arkada?lar?n?n safen ven kullanarak ger?ekle?tirdikleri 2545 koroner baypas olgusu yapt?klar? retrospektif ?al??malar?nda safen ven greft yara yeri komplikasyon insidans? %1 olarak bildirilmi?tir(2). Yara yeri komplikasyonu geli?en hastalarda ?zellikle ileri ya?, kad?n cinsiyet, obezite, periferik damar hastal???, diabetes mellitus, yo?un bak?m periyodu s?recinde intraaortik balon pompas? kullan?m?n?n komplikasyon olu?umunda ?nemli rol oynad??? tespit edilmi?tir(1,2,3). Yara yeri komplikasyonlar? en s?k kar??m?za dermatit, sel?lit, n?ropati, kronik iyile?meyen yara, lenfosel tablolar?yla ??kmakta ve nadir olarak cerrahi giri?ime ihtiya? duyulmaktad?r. Yara yerinde komplikasyon geli?mesi hastalar?n morbiditesini art?rmakta, hastanede kal?? s?resini uzatmakta ve hastane masraflar?n? y?kseltmektedir.

?o?u venotonik ila? alt ekstremitelerin kronik ven?z yetmezli?inde kullan?lmaktad?r. Sentetik orijinli kalsiyum dobesilat?n kronik ven?z yetmezli?in semptomlar?n? d?zeltti?i g?sterilmi?tir(6). Kalsiyum dobesilat ven?z tonisiteyi ve bacak musk?ler kontraktilitesini art?r?r bu etkisi arac?l???yla intersisyel s?v? drenaj?n? art?r?r (mikrosirk?lasyon ve musk?ler ven?z pompa aktivitelerini art?r?r)(7,8). Buna ek olarak ven?z hasar? ?nlemesindeki temel mekanizma, endotel hasar?n? aktive eden serbest oksijen radikallerini elimine etmesidir (antioksidan etki)(9). Ayr?ca lenfatik drenaj? ve makrofajlar?n proteolitik aktivitelerini art?rmak s?retiyle proteinden zengin lenf?demi azalt?r(10). Kalsiyum dobesilat fibrinojen konsantrasyonunu ve trombesit agregasyonu azaltarak kan viskositesini d???r?r ve staz? ?nler. Koroner baypas cerrahisi tek ba??na vazoaktif aminlerin artmas? ve inflamatuvar s?recin ba?lamas?na yol a?an bir giri?imdir. ?nflamatuvar s?recin ba?lamas?yla sal?nan vazoaktif aminler vask?ler permeabiliteyi art?r?r, bu durum alt ekstremite ?demini art?r?r, ?demle birlikte yara yerinde gerilme, yara yerinin u?lar?nda ayr?lma, sel?lit, yara yeri infeksiyonlar?n? art?rmaktad?r. Alt ekstremite ven?z d?n???ne kar??n kalsiyum dobesilat vask?ler endotel growth factor (VEGF)- endotel proliferasyonu, vask?ler permabiliteyi ve anjiyogenezi inhibe ederek koroner baypas sonras? olu?an inflamatuvar s?reci de azaltmaktad?r(11).

?Normal ven?z dola??ma sahip olgularda alt ekstremite ven?z d?n???n %90'? derin venler, %10'luk k?sm? ise y?zeyel venler taraf?ndan sa?lanmaktad?r. Terada ve arkada?lar? yapt?klar? ?al??mada safenektomi sonras? ven?z fonksiyon ve alt ekstremite ?demi aras?nda ili?ki bulunamam??t?r. Alt ekstremite ?deminin alt?nda yatan mekanizma tam olarak ortaya konulmam??t?r(12). ?a?l? ve arkada?lar?100 hastada yapt?klar? ?al??mada diz ?st? ve diz alt? safenektomi yap?lan hastalar? kalsiyum dobesilat (g?nde 1500 mg) kullan?lan ve kullan?lmayan olarak d?rt gruba ay?rm?? ve hastalar?n doppler USG ile ven?z fonksiyonlar?n? de?erlendirmi?tir(13). Kalsiyum dobesilat kullan?lan dizalt? ve diz ?st? safenektomi yap?lan hastalarda ven?z fonksiyonda erken (bir hafta), ge? (iki ay) takiplerinde dikkate de?er bi?imde d?zelme saptanm??t?r. Bizim ?al??mam?zda kalsiyum dobesilat 1000 mg olarak kulan?lm??. Hastalar alt ekstremite ?ap fark? safenektomi yap?lmayan bacak ?ap? ile kar??la?t?r?larak de?erlendirilmi?. Hastalar kalsiyum dobesilat kullan?lan grupta ilk hafta kalsiyum dobesilat kullan?lmayan gruba g?re ?ap fark? daha az olmakla birlikte istatistiksel anlaml? bulunmazken, birinci ay ve ???nc? ay kontrol?ndeki ?ap fark? istatistiksel olarak anlaml? saptanm??t?r.

?Baddour ve arkada?lar?koroner baypas sonras? safenektomi yap?lan ekstremitede tekrarlayan sel?lit olu?mas?nda rol oynayan ?e?itli fakt?rler bildirmi?lerdir(14). Bunlar lenfatik drenaj?n azalmas?, direkt bakteriyel invazyon ve streptokok ekzotoksinine kar?? hipersensitivitedir.

?Bizim ?al??mam?zda kalsiyum dobesilat kullan?lan grupta birinci hafta ve birinci ay sel?lit olu?umu kullan?lmayan gruba g?re istatistiksel olarak anlaml? olacak derecede az bulunmu?tur. Bu durum kalsiyum dobesilat?n muhtemel lenfatik drenaj? art?r?c? etkisine ba?l?d?r.

?Paul ve arkada?lar? 1554 hastada yap?lan ?al??mas?nda koroner baypas cerrahisi sonras? alt ekstremite y?zeyel yara infeksiyonu %4.6 bulunurken, derin yara infeksiyonu %2.2 olarak bulmu?lard?r(15).

?Bizim ?al??mam?zda ise y?zeyel yara infeksiyonu kalsiyum dobesilat kullan?lan grupta birinci haftada %5.1 oran?nda, kullan?lmayan grupta ise %10.8 oran?nda olu?mu?. Y?zeyel yara infeksiyonu kalsiyum dobesilat kullan?lan hastalarda birinci haftada istatistiksel olarak anlaml? bulunmu?tur.

?Debridman gerektiren derin yara infeksiyonu kalsiyum dobesilat kullan?lan grupta %1.02; kullan?lmayan grupta %3.6 bulunmu?tur. Birinci hafta i?inde olu?an debridman gerektiren yara infeksiyonu her iki grupta birinci haftada benzer oranda g?r?lm??t?r.

?Diyabetik ve obez hasta grubunda bu fark?n anlaml? olarak g?r?lebilece?ini d???nmekle beraber, ?al??mam?zda bu g?r???m?z? destekleyecek sonu?lara var?lamam??t?r.

?Bu olas? etki kalsiyum dobesilat?n hiperpermeabiliteyi azalt?c?, lenf drenaj? ve ven?z ak?m? art?r?c? etkisine ba?lanabilir. Hastada bu etkilere ba?l? ?dem daha az olu?makta bunun sonucu olarak yara dudaklar?n?n ayr??mas? ve yara gerginli?i azalmakta bu da bakteriyel direkt invazyonu ve infeksiyon riskini azaltmaktad?r.

?Sonu? olarak, akut koroner baypas operasyonu sonras? safen ven grefti ??kar?lmas?na ba?l? komplikasyonlar? ?nlemede kalsiyum dobesilat kullan?m?n?n etkili oldu?u g?r?lmektedir. Bu olas? etki, ?zellikle obez ve diyabetik hastalarda daha belirgin ortaya ??kabilir. Bu ama?la bu hasta grubuna y?nelik ?al??malar yap?lmas? ?nemlidir.

?IKAR ?ATI?MASI

Bildirilmemi?tir.

KAYNAKLAR

  1. L'Ecuyer PB, Murphy D, Little JR, Fraser VJ. The epidemiology of chest and leg wound infections following cardiothoracic surgery. Clin Infect Dis 1996;22:424 9.
  2. DeLaria GA, Hunter JA, Goldin MD, Serry C, Javid H, Najafi H. Leg wound complications associated with coronary revascularization. J Thorac Cardiovasc Surg 1981;81:424 9.
  3. Utey JR, Thomason ME, Wallace DJ. Preoperative correlates of impaired wound healing after saphenous vein excision. J Thorac Cardiovasc Surg 1989;98:147-9.
  4. Wipke-Tevis DD, Stotts NA, Skov P, Carrieri-Kohlman V. Freguency manifestations, and correlates of impaired healing of saphenous vein harvest incisions. Heart Lung 1996;25:108-16.
  5. Paletta CE, Huang DB, Fiore AC, Swartz MT, Rilloraza FL, Gardner JE. Major leg wound complications after saphenous vein harvest for coronary revascularization. Ann Thorac Surg 2000;70:492-7.
  6. Bing?l H, Bolcal C, Turan Y?lmaz A, Demirk?l?? U, Tatar H. A??k kalp cerrahisinde safen ven ve radiyal arter greft insizyonlar?nda yara yeri problemleri. Turk Gogus Kalp Dama 2003;11:216-8.
  7. Widwer L, Biland L, Barras JP. Doxium 500 in chronic venous insufficiency : a double-blind placebo controlled multicentre study. Int Angiol 1990;9:105-10.
  8. Baricevic J. Does calcium dobesilate improve the microcirculation and musculovenous pump in patients with varicose vein? Vasa 1980;9:240-5.
  9. Brunet J, Farine JC, Garay RP, Hannaert P. Angioprotective action of calium dobesilate against reactive oxygen species-induced capillary permeability in the rat. Eur J Pharmacol 1998;358:213-20.
  10. Casley-Smith JR, The effect of calcium dobesilate on acute lymphedema (with and without macrophages), and on burn edema. Lymphology 1985;8:37-45.
  11. Angulo J, Peir? C, Romacho T, Fern?ndez A, Cuevas B, Gonz?lez-Corrochano R, et al. Inhibition of vascular endothelial growth factor (VEGF)-induced endothelial proliferation, arterial relaxation, vascular permeability and angiogenesis by dobesilate. Eur J Pharmacol 2011;667:153-9. Epub 2011;6:22.
  12. Terada Y, Fukuda S, Tohda E, Kigawa I, Wanbuchi Y, Mitsui T. Venous function and delayed leg swelling following saphenectomy in coronary artery bypass grafting. Jpn J Thorac Cardiovasc Surg 1999;47:559-62.
  13. Cagli K, Ozisik K, Emir M, Yurdakok O, Gurkahraman S, Bakuy V, et al. The effect of calcium dobesilate on venous function following saphenectomy in coronary artery bypass grafting. Cardiovasc Revasc Med 2006;7:212-6.
  14. Baddour LM, Bisno AL. Recurrent cellulitis after saphenous venectomy for coronary bypass surgery. Ann Intern Med 1982;97:493-6.
  15. L'Ecuyer PB, Murphy D, Russel JL, Frease V. The epidemiology of chest and leg wound infections following cardiothoracic surgery. Clin Infect Dis 1996;22:424-9.

Yaz??ma Adresi/Correspondence

Dr. Murat Sarg?n

Dr. Siyami Ersek G???s ve Kalp Damar Cerrahisi

E?itim ve Ara?t?rma Hastanesi,

Kalp ve Damar Cerrahisi Klini?i,

?stanbul-T?rkiye

e-posta: muratsargin@gmail.com

Print